Có những lời khuyên chỉ mất vài giây để nói ra, nhưng lại khiến một người dành cả tuổi thanh xuân để suy ngẫm và thực hiện.
Hơn 10 năm trước, trong một lần tình cờ, tôi may mắn được trò chuyện cùng một người anh mà tôi rất trân trọng – anh Phạm Văn Học, người lãnh đạo Bệnh viện Đa khoa Hùng Vương (Phú Thọ), hiện là Chủ tịch Hội đồng thành viên, Tổng Giám đốc Hệ thống Y tế Hùng Vương.
Trong cuộc trò chuyện ấy, anh đã chia sẻ với tôi một lời khuyên:
“Hãy là một chuyên gia trong lĩnh vực cải tạo bệnh viện.”
Tôi vẫn nhớ câu nói ấy.
Một câu nói tưởng chừng đơn giản, nhưng lại khiến tôi mất ngủ nhiều đêm liền.
Tôi cứ trăn trở mãi: Làm thế nào để trở thành một chuyên gia cải tạo bệnh viện thực sự? Làm thế nào để việc cải tạo trở nên chuyên nghiệp, khoa học và hiệu quả hơn? Và điều gì tạo nên sự khác biệt giữa một người thiết kế thông thường với một kiến trúc sư thực sự am hiểu cải tạo bệnh viện?
Tôi không tìm được câu trả lời chỉ sau một vài đêm suy nghĩ.
Thay vào đó, tôi bắt đầu đi tìm câu trả lời từ chính những công trình, từ những chuyến khảo sát hiện trạng, những cuộc trao đổi với bác sĩ, điều dưỡng, những bài toán công năng phức tạp và cả những khó khăn phát sinh trong quá trình thi công.
Và rồi, tôi đã dành phần lớn tuổi thanh xuân của mình để nghiên cứu và tham gia cải tạo bệnh viện.
Sau hơn 10 năm, tôi nhận ra rằng: Cải tạo bệnh viện không đơn giản là làm mới những gì đã cũ. Đó là quá trình tái tổ chức một hệ thống y tế đang vận hành để nó có thể hoạt động tốt hơn trong tương lai.

KTS. Châu Phạm Phước Hoài phát biểu trong một một buổi ký kết hợp đồng với Bệnh viện Hùng Vường Gia Lai.
1. Đừng vội thay vật liệu khi dây chuyền công năng vẫn còn bất hợp lý
Một bệnh viện sau nhiều năm hoạt động chắc chắn sẽ có những thay đổi.
Quy mô khám chữa bệnh phát triển, số lượng bệnh nhân gia tăng, những kỹ thuật điều trị mới được đưa vào sử dụng, nhu cầu về trang thiết bị và không gian ngày càng lớn.
Trong khi đó, cơ sở vật chất được thiết kế từ nhiều năm trước có thể không còn đáp ứng tốt những nhu cầu hiện tại.
Có những khoa phòng phải sử dụng chồng chéo chức năng. Có những hành lang trở nên quá tải. Có những không gian được chuyển đổi công năng nhiều lần nhưng chưa được tổ chức lại một cách khoa học.
Vì vậy, điều đầu tiên chúng tôi quan tâm khi tiếp cận một dự án cải tạo không phải là thay loại gạch nào, chọn màu sơn gì hay thiết kế trần ra sao.
Mà là:
Dây chuyền công năng hiện tại đã thực sự hợp lý chưa?
Bệnh nhân di chuyển như thế nào? Nhân viên y tế có thuận tiện trong công việc không? Các luồng sạch – bẩn có được tổ chức phù hợp? Những bộ phận nào cần mở rộng, thu hẹp hoặc thay đổi vị trí?
Chỉ khi giải quyết được những câu hỏi ấy, chúng ta mới có cơ sở để xây dựng một phương án cải tạo có giá trị thực sự.
Một bệnh viện đẹp hơn nhưng vẫn vận hành bất hợp lý thì chưa thể xem là một dự án cải tạo thành công.
2. Cải tạo bệnh viện là sửa chữa một công trình trong khi nó vẫn phải hoạt động
Tôi thường ví việc cải tạo bệnh viện đang vận hành giống như một cuộc phẫu thuật mà trái tim vẫn đang đập.
Chúng ta không thể tùy tiện đóng cửa các khoa phòng, ngừng hoạt động khám chữa bệnh hay cắt những hệ thống kỹ thuật thiết yếu chỉ để phục vụ thi công.
Mỗi sự thay đổi đều cần được tính toán kỹ lưỡng.
Khi cải tạo một khoa, bệnh nhân sẽ được chuyển đến đâu? Nhân viên làm việc tại vị trí nào? Các hệ thống điện, nước, khí y tế và điều hòa sẽ được duy trì ra sao?
Thi công thế nào để hạn chế bụi, tiếng ồn, nguy cơ nhiễm khuẩn và không làm ảnh hưởng đến các khu vực đang điều trị?
Đó là lý do kế hoạch phân kỳ cải tạo và phương án duy trì hoạt động bệnh viện phải được nghiên cứu ngay từ giai đoạn thiết kế.
Không chỉ thiết kế công trình sau cải tạo, người kiến trúc sư còn phải nghiên cứu bệnh viện sẽ vận hành như thế nào trong suốt quá trình cải tạo.

Khu sảnh chờ bệnh viện Hùng Vương Gia Lai sau khi cải tạo
3. Phải có một thiết kế tổng thể trước khi bắt đầu sửa chữa từng phần
Một sai lầm đáng tiếc là cải tạo theo nhu cầu phát sinh mà chưa xây dựng định hướng tổng thể.
Năm nay sửa khu khám bệnh, năm sau cải tạo khu điều trị, vài năm tiếp theo lại thay đổi khu cận lâm sàng.
Nếu mỗi lần cải tạo chỉ giải quyết một vấn đề trước mắt, bệnh viện rất dễ gặp tình trạng chắp vá, thiếu đồng bộ, thậm chí phải tháo dỡ những hạng mục vừa hoàn thiện.
Theo kinh nghiệm của tôi, điều quan trọng là phải có một bức tranh tổng thể về bệnh viện sau khi cải tạo.
Bức tranh đó cần thể hiện đầy đủ phương án công năng, kiến trúc, nội thất, hệ thống kỹ thuật, phương án mở rộng, kế hoạch phân kỳ và dự toán đầu tư.
Ngay cả khi nguồn lực tài chính chỉ cho phép triển khai từng giai đoạn, mỗi giai đoạn vẫn phải phục vụ mục tiêu chung.
Chúng ta có thể cải tạo từng phần, nhưng phải tư duy cho toàn bộ công trình.
4. Cải tạo bệnh viện không chỉ là công việc của kiến trúc sư
Đằng sau mỗi bức tường, mỗi hệ trần hay mỗi phòng chức năng là cả một hệ thống kỹ thuật phức tạp.
Từ kết cấu công trình, hệ thống điện, cấp thoát nước, điều hòa, thông gió, khí y tế, phòng cháy chữa cháy cho đến các yêu cầu kỹ thuật của thiết bị y tế.
Chỉ một sự thay đổi về công năng cũng có thể kéo theo hàng loạt thay đổi đối với những hệ thống này.
Vì thế, cải tạo bệnh viện đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa kiến trúc sư, kỹ sư, chuyên gia thiết bị y tế, bộ phận quản lý bệnh viện và đội ngũ y bác sĩ.
Giải pháp thiết kế phải được kiểm chứng bằng điều kiện hiện trạng, khả năng thi công, quy định kỹ thuật và yêu cầu vận hành thực tế.
Đó cũng chính là lý do vì sao tôi luôn cho rằng cải tạo bệnh viện cần một đơn vị tư vấn chuyên sâu, thay vì chỉ đơn thuần là một đơn vị thiết kế nội thất hoặc sửa chữa xây dựng.
5. Một đội ngũ thi công phù hợp quyết định rất lớn đến thành công
Một hồ sơ thiết kế tốt vẫn có thể không đạt hiệu quả nếu quá trình thi công thiếu kiểm soát.
Đối với bệnh viện đang hoạt động, nhà thầu không chỉ cần năng lực xây dựng mà còn phải hiểu những đặc thù của môi trường y tế.
Việc kiểm soát bụi, tiếng ồn, rung chấn, phòng ngừa nhiễm khuẩn, quản lý lối đi công trường, phối hợp đấu nối các hệ thống kỹ thuật và bảo đảm an toàn cho bệnh nhân đều phải được lập kế hoạch rõ ràng.
Tư vấn thiết kế, đơn vị thi công và ban quản lý bệnh viện cần làm việc như một tập thể thống nhất.
Bởi mục tiêu cuối cùng không chỉ là hoàn thành công trình đúng tiến độ, mà còn phải bảo đảm chất lượng và hạn chế tối đa những ảnh hưởng không cần thiết đến hoạt động khám chữa bệnh.
Hơn 10 năm nhìn lại – Tôi hiểu thêm ý nghĩa của lời khuyên năm ấy
Ngày hôm nay, khi nhìn lại hành trình của mình, tôi càng thấm thía lời khuyên mà anh Phạm Văn Học đã dành cho tôi.
Tôi hiểu rằng để trở thành một chuyên gia trong một lĩnh vực, không chỉ cần thời gian, mà còn cần sự kiên trì nghiên cứu, tinh thần học hỏi và trách nhiệm đối với từng công trình.
Tôi đã được nhìn thấy những bệnh viện thay đổi sau cải tạo, những không gian vốn bất hợp lý trở nên thuận tiện hơn, những khu vực xuống cấp được tổ chức lại để đáp ứng nhu cầu khám chữa bệnh ngày càng cao.
Và tôi cũng hiểu rằng không có một giải pháp cải tạo nào có thể áp dụng giống nhau cho mọi bệnh viện.
Mỗi công trình có lịch sử riêng, điều kiện hiện trạng riêng, khả năng tài chính riêng và những khó khăn vận hành rất khác nhau.
Vì thế, giải pháp tốt nhất không nhất thiết phải là giải pháp tốn kém nhất, mà là giải pháp phù hợp nhất với bệnh viện đó.
Đó cũng là định hướng mà tôi cùng các cộng sự tại Công ty TNHH Thiết kế Kiến trúc Bệnh viện luôn theo đuổi.
Chúng tôi muốn mang đến cho các chủ đầu tư không chỉ một bản vẽ cải tạo đẹp, mà còn là một giải pháp tổng thể được nghiên cứu kỹ lưỡng về công năng, kỹ thuật, chi phí, tiến độ và vận hành.
Chúng tôi không chỉ làm đẹp bệnh viện của bạn
Nếu bệnh viện của bạn đã trải qua 5 năm, 10 năm hay 20 năm vận hành, và đang đứng trước nhu cầu nâng cấp, mở rộng hoặc thay đổi cơ sở vật chất, hãy bắt đầu bằng việc đánh giá lại toàn diện công trình.
Đừng vội thay một lớp gạch khi chưa biết dây chuyền công năng có cần điều chỉnh.
Đừng vội cải tạo một khoa phòng khi chưa có kế hoạch phát triển tổng thể.
Và đừng để việc sửa chữa hôm nay trở thành một bất cập mới trong tương lai.
Với kinh nghiệm hơn 10 năm nghiên cứu và tham gia cải tạo bệnh viện, tôi cùng đội ngũ Kiến trúc Bệnh viện mong muốn đồng hành với các chủ đầu tư để tìm ra những giải pháp phù hợp, khoa học, hiệu quả và bền vững.
Bởi chúng tôi tin rằng:
Một bệnh viện tốt hơn không chỉ được tạo nên bởi những không gian đẹp hơn, mà còn bởi cách những không gian ấy phục vụ bệnh nhân, bác sĩ và toàn bộ hệ thống khám chữa bệnh.
Và có lẽ, đó cũng chính là câu trả lời mà tôi đã đi tìm suốt hơn 10 năm qua, kể từ ngày nhận được lời khuyên của anh Phạm Văn Học.
————
KTS. CHÂU PHẠM PHƯỚC HOÀI
Công ty TNHH Thiết kế Kiến trúc Bệnh viện
KIẾN TRÚC BỆNH VIỆN – KHÔNG CHỈ LÀM ĐẸP, CHÚNG TÔI GIÚP BỆNH VIỆN VẬN HÀNH TỐT HƠN.
Website: www.kientrucbenhvien.com